
گوهری پنهان در دل کوههای مازندران
روستای نشل در منطقهای موسوم به بالاکوه بندپی واقع شده است که امروزه از نظر تقسیمات کشوری جزئی از شهرستان آمل محسوب میشود. این روستا در دامنهی کوههای سرسبز و پرشکوه البرز آرمیده و از هر سو با طبیعتی بکر و دستنخورده احاطه شده است.
برای رسیدن به نشل، مسیر اصلی از جاده هراز آغاز میشود؛ در حدود ۱۲۰ کیلومتری تهران، در روستای بایجان، جادهای کوهستانی جدا میشود که از میان روستاهای بلقلم، هفتتنان، پردمه و خرم میگذرد. مجموع این مسیر پیچدرپیچ حدود ۴۵ کیلومتر است که در دههی پنجاه شمسی احداث شد.
مسیر پنجاب
از روستاهای ناردشت، برزودشت و اندوار میگذرد و پس از تقاطع با جنگل سیاهبیشه به جاده هراز متصل میشود. پرتردادترین راه رفتوآمد اهالی محل است.
مسیر گلوگاه بندپی
طولانیترین راه دسترسی به نشل که از گلوگاه بندپی آغاز شده، از جنگلهای پریجا (پرتاس) میگذرد و پس از عبور از روستای گریوده به نشل ختم میشود.
نامگذاری روستای نشل همواره مورد بحث و کنجکاوی بوده است. در کتب لغت فارسی و عربی، واژهی «نشل» به معانی گوناگونی اشاره دارد؛ از جمله: قلاب ماهیگیری، دوختن دو چیز به هم، گرفتن گوشت از دیگ بدون ابزار و مانند آن. اما هیچیک از این معانی ارتباط روشنی با نامگذاری این روستا ندارند.
در زمان شکلگیری روستا، نه نفر فرد لنگ (شل) در آن محل زندگی میکردند و از همین رو نام «نهشل» که به مرور به «نشل» تبدیل شد، بر آن گذاشته شد. هرچند این روایت بیشتر رنگ و بوی افسانه دارد، اما نشان میدهد که این نام بیدلیل نیست و ریشهای تاریخی در خود نهفته دارد.
روستای نشل از جمله روستاهایی است که قدمت آن در هالهای از ابهام تاریخی پوشیده است. با این حال، آثار و شواهد بهجامانده در اطراف روستا، حکایت از تاریخی بس کهن دارند.
در جریان کاوشی در یکی از مناطق اطراف روستا، به تنوری کهن برخوردند که درون آن مقدار زیادی کوزه و اشیاء تاریخی وجود داشت. در میان یافتهها، مجسمهای فلزی به شکل بز به دست آمد که پس از ارزیابی توسط کارشناسان عتیقه، قدمتی بیش از هشت هزار سال برای آن تخمین زده شد.
در بالادست روستا، کوهی وجود دارد که اهالی آن را «قلا» مینامند. این کوه به یک قلعهی طبیعی میماند که از سه سو کاملاً غیرقابل دسترس است و تنها از یک جهت میتوان به آن وارد شد.
ساکنان این قلعه، آب مورد نیاز خود را از چشمهای در کوه روبهرو (نیتک) از طریق لولههای کوزهای به داخل قلعه منتقل میکردند — روشی هوشمندانه که نشاندهندهی سطح فرهنگی بالای ساکنان آن دوران است.
مردم از قلعه پایین آمدند و در پناه دو کوه کوچک برای پیشگیری از سیلابهای بهاره، نخستین سرپناههای خود را ساختند. همین امر موجب شد روستا به دو بخش تقسیم شود:
جورسره
بالامحله
جرسره
پایینمحله
نخستین نماد مشترک دو بخش روستا، حسینیه (تکیه) بود که برای برگزاری مراسم ماه محرم ساخته شد. در کنار آن، هر بخش یک سقاخانه (سقنفار) نیز بنا کرد.
روستای نشل در میان سرسبزترین و خوشآبوهواترین مناطق استان مازندران قرار دارد. دو کوه بزرگ به نامهای نسوم و خرطو در دو سوی روستا قرار دارند و پشتپناه طبیعی آن هستند. وجود جنگلهای انبوه، مراتع سرسبز، چشمههای جوشان و هوای کوهستانی پاک، این روستا را به مقصدی ایدهآل برای گردشگری تبدیل کرده است.
یکی از مشاغل اصلی مردم نشل، دامداری — بهویژه پرورش بز و گوسفند — بوده است. دامداران نشل بر اساس چرخهای منظم از مراتع بهره میبرند و در فصل تابستان، خانوادهها نیز به دامهای خود پیوسته و در سیاهچادرها زندگی میکنند؛ سنتی دیرین بازمانده از فرهنگ کوچنشینی اجداد این مردم.
هلسکوه
مراتع پاییزه و زمستانه — دامها در اواخر پاییز به این مراتع برده میشوند.
پکوه
مراتع بهاره — پس از عید و مساعد شدن هوا، دامها به این مراتع منتقل میشوند.
پیشکوه
مراتع تابستانه — خانوادههای دامدار در این فصل در سیاهچادرها به دامهایشان میپیوندند.
زبان مردم نشل، طبری (مازندرانی) است — همان زبانی که مردم سراسر استان مازندران بدان سخن میگویند — با این تفاوت که لهجهی خاص خود را دارد. جالب آنکه گاه دو روستای همجوار از لهجههای متفاوتی بهره میبرند که این خود نشان از تنوع و غنای فرهنگی این منطقه است.
روستای نشل از دو بخش قدیمی و جدید تشکیل شده است. بافت قدیمی روستا که روزگاری با معماری کاملاً سنتی و پلکانیاش شباهت چشمگیری به ماسوله داشت، بهتدریج در حال تخریب و نوسازی است.
روند نوسازی شتاب گرفته و بافت سنتی روستا کمکم جای خود را به بافت مدرن میدهد. این تغییر، هرچند نشانهی پیشرفت است، اما بخشی از هویت تاریخی و بصری این روستای کهن را با خود میبرد.
روستای نشل فراتر از یک روستای سادهی کوهستانی است. این روستا آیینهی تمامنمایی از تاریخ، فرهنگ، معیشت و روح مردم مازندران است. از قلعههای هزارانسالهاش تا مراتع سبزش، از سنت دامداری کوچنشینیاش تا گرمای خانههای سنگیاش — همه و همه، نشل را به سرزمینی منحصربهفرد تبدیل کردهاند که شایستهی شناخت، ثبت و پاسداری است.
گردآوری شده توسط فرزندان خاک نشل